De hbo-sector staat voor een flinke opgave. Door de vergrijzing wordt een tekort aan gekwalificeerde medewerkers verwacht. Terwijl de vraag naar hoogopgeleiden blijft stijgen. Hogescholen hebben hun ambities vastgelegd in het rapport ‘Kwaliteit als opdracht’. Maar hoe onderscheidt de sector zich in een krappe arbeidsmarkt? Op 5 november vond in Utrecht een toekomstverkenning plaats. Een themabijeenkomst over werving van talent en het terugwinnen van professionele ruimte.
Optimale workflow
‘Matchmaker, matchmaker, make me a match.’ Met deze musicaltekst introduceert dagvoorzitter Marc Vermeulen, directeur IVA beleidsonderzoek en advies, zijn visie op de hogeschool van de toekomst. Van onderwijsbolwerk tot moderne spil in een maatschappelijk netwerk. Met korte lijnen naar het bedrijfsleven en andere kennisinstellingen.
De druk om efficiënter te werken zal toenemen, verwacht Vermeulen. Een behoorlijk dilemma, want docenten gaan al gebukt onder een hoge werkdruk. ‘De tijd dat een docent in een half uur een compleet meerkeuze - examen nakeek via de spijkermethode, is voorbij. Hij of zij dient nu van elke leerling een portfolio van kaft tot kaft te beoordelen.’
Goed HRM-beleid is essentieel voor een inspirerend werkklimaat, aldus Vermeulen. ‘Het is de kunst om het optimum te vinden tussen twee C’s: competentie en commitment. Dan bereik je ‘efficacy’, een psychologisch begrip dat in Vlaanderen ook wel ‘positief professioneel zelfverstaan’ wordt genoemd. Maar deze optimale werkflow is alleen haalbaar als je de professionals in de frontlinie meer verantwoordelijkheid geeft.’
Download hier het artikel: advies van de commissie- veerman over hoger onderwijs.
Anticiperen op krappe arbeidsmarkt
Renate Kenter, strategisch consultant bij De Ruijter Strategie, onderscheidt zes grote trends die de situatie op de (publieke) arbeidsmarkt tot 2025 bepalen:
- De bevolking verandert van leeftijd en samenstelling
- Krappe overheidsfinanciën
- Het werkende individu wil combineren
- Flexibiliteit, zekerheid en krapte op de arbeidsmarkt
- Continu veranderende vormen van organisatie
- De burger wordt minder tevreden
Oplossingsrichtingen
Kenter waarschuwt voor een negatief scenario, waarin budgettaire druk en kortetermijnvisie afbreuk doen aan de kwaliteit en een gezond draagvlak. ‘Door nu te anticiperen, langetermijndoelen te formuleren en daar passende budgetten aan te verbinden, creëer je intern een voedingsbodem waarin je talent niet alleen kunt boeien, maar ook binden.’ Haar negen uitdagingen voor de toekomst worden door de deelnemers als volgt gerangschikt:
- Talenten van professionals beter benutten
- Investeren in loopbaan en gezondheid
- Bevorderen mobiliteit, zowel binnen als buiten de overheid
- Vergroten professionele ruimte en statusherstel van de professional
- Inzet op sociale innovatie
- Verder verhogen arbeidsdeelname
- Wat je doet, doe je goed
- Marktconforme loonontwikkeling
- Beter combineren werk en privé
Download hier de presentatie van de ‘grote uittocht’.
Professionele ruimte
Ook Jos de Jonge, clustermanager van Research voor Beleid/Panteia, schetst kort het veranderende hbo-landschap: ‘We willen meer masters werven, meer PhD’s, maar er komt wél een vergrijzingsgolf aan. In 2013 loopt de vervangingsvraag al op tot 17%.’ Volgens De Jonge is het upgraden van de rol en positie van de docent essentieel. ‘Docenten zouden de kern van de organisatie moeten vormen, maar slechts zes op de tien hbo-medewerkers is docent.
Het docentenvak moet aantrekkelijker worden en de docent moet zijn autonomie terugkrijgen. De huidige docent is geen lesboer, maar een didacticus. Een nieuwsgierige onderzoeker met een ondernemend karakter. Die zich niet laat leiden, maar het liefst zelf leidt.’ Als voorbeeld noemt De Jonge de universitaire wereld: ‘Als je ziet hoe onaantrekkelijk de arbeidsvoorwaarden daar zijn. Vele jonge onderzoekers krijgen tot hun veertigste tijdelijke aanstelling na tijdelijke aanstelling. Waarom ze toch blijven? Puur vanwege de inhoud van de functie en de professionele ruimte die ze geboden wordt. Als de hbo-sector dát voor elkaar krijgt – met al betere arbeidsvoorwaarden – is ze spekkoper.’
Carrière maken
Albert Cornelissen, voorzitter van het College van Bestuur van Windesheim, pleit in het afsluitende rondetafelgesprek voor een cultuurverandering. ‘De startcompetenties op het hbo zijn veranderd. Eigenlijk moeten we van het woord school af. We zijn een instelling van hoger onderwijs en dat vergt een andere attitude. Met name de nog steeds aanwezige lange schoolvakanties is een onderwerp wat in de cultuurverandering op de hogeschool moet worden meegenomen.’
Willem Jelle Berg, bestuurder van CNV Onderwijs en Zestor, benadrukt dat – als de verantwoordelijkheid van de docent toeneemt – ook hun financiële plafond hoger dient te liggen: ‘We moeten ervoor zorgen dat docenten niet gedwongen hun toevlucht zoeken in een managementpositie om carrière te maken in het onderwijs.’ Cornelissen: ‘Op Windesheim is die beloningsstructuur al aanwezig. We hebben schaal 14 en 15 gedefinieerd voor docenten met een functieverzwaring op het gebied van pedagogiek of onderzoek.’
Adri Verburg, bestuurder bij de UNIENFTO, wijst ten slotte op de uitwisseling tussen hogescholen en het bedrijfsleven: ‘Die samenwerking mag intensiever zijn. Als afnemer heeft het bedrijfsleven een enorm belang bij goede, gekwalificeerde studenten. Waarom bevorderen we niet dat docenten een tijdje in het bedrijfsleven kunnen werken en werknemers uit het bedrijfsleven in het onderwijs?
