Hogescholen gaan van verzuimbestrijding naar integraal gezondheidsmanagement

'En, hoe zorg jij dat je gezond blijft?’ Niemand op de conferentie 'Gezond werken in het hbo' op 9 oktober in Hilversum ontkomt aan deze vraag. Ook sprekers Doekle Terpstra, Anton Westerlaken of lector Josephine Engels niet. Hun methode? Terpstra maakt áltijd een avondwandeling, ook al is hij pas laat thuis, Westerlaken pakt zijn motor en Engels stapt een treinstation eerder uit voor een flinke fietstocht naar huis.

Driemaal raak

Drie thema’s keren gedurende de dag steeds terug:

1. Fysieke gezondheid kun je eigenlijk niet los zien van mentale gezondheid.
2. Gezondheidsbeleid en gezondheidsmanagement gaan niet alleen over gezondheid van de individuele werknemer, maar óók over de gezondheid van de organisatie als geheel.
3. De individuele verantwoordelijkheid. Ja, een organisatie en een sector moeten een gezondheidsbeleid voeren. Maar je hebt er niets aan wanneer managers of individuele werknemers er niks mee doen!

Gezondheid versus tevredenheid

De dag start met het verkennen wat nu gezondheid is. Goed eten? Lekker in je vel zitten? En hoe meet je het - kun je de gezondheid van je mensen bijvoorbeeld aflezen aan de verzuimcijfers in je hogeschool?

Doekle Terpstra, voorzitter van de HBO-raad, benadrukt dat lage verzuimcijfers niet automatisch betekenen dat het met de gezondheid wel goed zit. Willem Jelle Berg, bestuurslid van Zestor, stelt het als volgt: ‘Docenten haken niet snel af, zij willen hun studenten niet in de steek laten. Daarom kan het verzuim binnen hogescholen laag zijn, maar de tevredenheid óók.’ Op termijn is dit een groot risico.

Koplopertje

Waar de sector in elk geval wél in vooroploopt zijn de CAO-afspraken over gezondheidsmaatregelen. ‘Er wordt zoveel aangeboden door hogescholen!’ vindt Berg. Hulp bij stoppen met roken, stoelmassages, workability cheques...

Later wordt dit door Anton Westerlaken, lid van de Raad van Bestuur van Erasmus ziekenhuis en voormalig vakbondsman, nog eens beaamd. ‘Jullie CAO biedt heel veel mogelijkheden, meer dan andere sectoren. Maar als medewerkers en management hier niets mee doen, dan kun je beleid maken tot je een ons weegt.’ Conclusie: directie en management richten zich teveel op het maken van plannen en gaan daarna weer over tot de orde van de dag. Medewerkers voelen zich te weinig verantwoordelijk. Uitventen, dus, die mogelijkheden!

Gerrit de Jager van de HBO-raad voegt de daad bij het woord: hij vertelt over het nieuwe zorgarrangement dat de HBO-raad, Zilveren Kruis Achmea en Zestor zijn overeengekomen: Livvit. Dit biedt hogescholen veel nieuwe mogelijkheden: van leefstijltrainingen tot thuiszorg.

Tips

• Investeer in faciliteiten! Onderzoek onder de 150 deelnemers van de jaarlijkse HBO fietstocht én onderzoek van Fortis bevestigen dat een financiële bijdrage, zoals vergoeding van een sportclub, géén extra stimulans is om te gaan sporten. Voorzieningen, zoals een fitnessruimte, en vrijgemaakte tijd zet mensen wél in beweging. Ook de mensen die normaal niet of weinig bewegen.
• Maak gebruik van stimuleringsmaatregelen en vergoedingen.
• Stel je actief op, wacht niet tot je manager in beweging komt, maar neem zélf initiatief.
• Vergeet niet dat fysieke en mentale gezondheid hand in hand gaan; van sporten word je niet automatisch gelukkig.

Zelf het goede voorbeeld geven

Steeds meer mensen hebben zorg nodig, terwijl de beroepsbevolking daalt. In heel Europa gaat in 2040 een gat vallen van 30 miljoen mensen, waarvan 700.000 alleen al in Nederland, waarschuwt Westerlaken. Hogescholen moeten daarom investeren in mensen en erkennen dat het cruciaal voor de organisatie is dat zij overeind blijven. Hij pleit wel voor een andere balans in verantwoordelijkheden. ‘In Amerika zorgen politieagenten zelf dat ze fit zijn. Het is hier té ver de andere kant op geschoten. Wat is erop tegen om zelf de regie op te pakken? Neem als uitgangspunt: ik geef les aan jonge mensen, ik geef zélf het goede voorbeeld!’

Niet alleen arbozorg, ook leefstijl zorg van werkgever

Lectoren Yvonne Heerkens en Josephine Engels vinden individuele verantwoordelijkheid belangrijk, maar stellen ook dat de rol van de werkgever niet onderbelicht mag raken. Doorgaans wordt leefstijl gezien als verantwoordelijkheid van de individuele medewerker en arbozorg de verantwoordelijkheid van de organisatie. Toch hoort óók leefstijl de aandacht van werkgevers te krijgen: 49% van de werknemers beweegt te weinig. Tel daarbij op dat overgewicht zorgt voor 10% daling van de arbeidsproductiviteit en je hebt als werkgever een dringende reden om te werken aan verbetering van de leefstijl!

Dat roept nieuwe dilemma’s op. Want kan je als werkgever iemand wel aanspreken op het eetgedrag? Toch past die aanpak wel bij de huidige aanpak van arbozorg: niet langer de gevolgen bestrijden, maar de bron aanpakken. Bijvoorbeeld: een verpleegkundige met overgewicht en rugproblemen bied je geen extra hulpmiddelen of een tiltraining aan, maar hulp bij afvallen.

Dag organisatie, hallo netwerk!

Westerlaken en andere sprekers pleiten voor een nieuwe manier van leidinggeven. Niet beheersmatig en sturend, maar ‘slim verbinden van belangen’, passend bij de moderne netwerkeconomie.

Martijn Aslander, lifehacker – ‘Ik ben de 3^e Martijn op Google’ – geeft een inspirerend inkijkje in die nieuwe economie. ‘Essentieel is de vraag: ben ik op de goede plek met de goede dingen bezig? Waar lever ik waarde? ZZP’ers bijvoorbeeld doen precies waar ze goed in zijn óp de juiste plek. De problemen in het onderwijs of in de zorg zitten ‘m vooral in het klassieke organisatiemodel. Sociaal kapitaal – wie ken je en waar zijn ze – is tegenwoordig van veel meer waarde dan geld. Ik durf te stellen dat het grootste tekort aan dagelijkse zorg prima op te lossen is met zijn allen. Maar doordat we mensen in geld vertalen blijft het tekort een probleem.’

Middagprogramma vol inspiratie

• De vitale hogeschoolhttp://www.zestor.nl/index.cfm?i=1817&t=doc
• Het hart in de hoofdrol: download de sheets
• Gezondheidsonderzoek voor medewerkers door toekomstige medewerkers.
• Hoe hard is hard?
• Verbeteren van leefstijl bij Fortis: download de sheets
• WAI als graadmeter van inzetbaarheid

Sprankelend

Goed, we mogen concluderen dat er veel mogelijkheden zijn voor hogescholen om wat te doen met gezondheidsmanagement. Waarom gebeurt het dan nog te weinig? De Jager van de HBO-Raad vindt dat ‘we vooral niet te veel moeten vertrouwen op regels alleen. Je moet collega’s in beweging krijgen, gezondheid projectmatig aanpakken.’

En, stelt Hans Hopmans, manager zorginnovatie bij Achmea, onderschat de cultuurcomponent niet. ‘Je hoort er nu niet bij als je gezondheidsvragen aan de orde stelt.’ Belangrijk is het dus om het onderwerp in alle lagen van de organisatie bespreekbaar te maken. Een boodschap die aansloeg, want deelnemers noemen de dag ‘sprankelend’, vol ‘interessante thema’s’ en een ‘goede weergave van zaken’.

Kortom, de boodschap van de dag:
zet gezondheidsmanagement op de agenda!

Terug naar overzicht