De Domtoren in Utrecht bood op donderdag 1 november 2007 een unieke plek aan ruim 75 bestuurders en medewerkers van hogescholen om stil te staan bij de arbeidsmarkt van morgen. Bittere noodzaak, gezien de krapte op die arbeidsmarkt en gestage vergrijzing van het personeel. Hoe kom je in deze onderwijsarbeidsmarkt aan voldoende én gekwalificeerde medewerkers?
Marc Vermeulen – Commissie Rinnooy Kan: 'Focus op de leraar'
Hoogleraar Onderwijssociologie Marc Vermeulen is tevens lid van de Commissie Rinnooy Kan. Opdracht van deze commissie: ontwikkel een visie voor het toekomstige lerarenbeleid om het aanbod te vergroten, de kwaliteit te versterken en de positie van de leraar te versterken. Over maatregelen voor de korte termijn is Vermeulen heel kort: ‘Doe álles wat je kunt bedenken – het probleem is groot – maar doe niks wat op de lange termijn schadelijk is.’ Een verwijzing hierbij naar Amerika, waar kwaliteitseisen massaal overboord gingen.
Voor de lange termijn adviseert Vermeulen: ‘Verleg de focus van het beleid van de school naar de leraar zelf.’ Ofwel, investeer in een structurele, op de leraar gerichte aanpak. Concreet: zorg voor een betere beloning (‘beloon naar diploma’), een sterker beroep (‘creëer een gezaghebbende vereniging door en voor bevoegde leraren’) en een professionelere school. In het licht van ouderenbeleid betoogt Vermeulen dat een ‘professional doctorate’ – een praktisch georiënteerd, nieuw promotietraject – een mooi perspectief biedt voor vijftigplussers. Zij kunnen hierin hun jarenlange ervaring kwijt. Verder brengen ouderen ‘rust, reflectie en wijsheid’ binnen de instelling. Dus: ‘investeer en ga oogsten!’
Peter Bolhuis – Research voor Beleid: ‘Zwaar weer op komst’
Het bureau Research voor Beleid heeft een arbeidsmarktmonitor uitgevoerd: wat is de stand van zaken op de hbo-arbeidsmarkt over de periode 2003-2005? Het antwoord staat beschreven in een rapport met de dreigende titel ‘Zwaar weer op komst’. Onderzoeker Peter Bolhuis presenteert de belangrijkste conclusies:
- Met de huidige en toekomstige vervangings- en uitbreidingsvraag is er zwaar weer op komst voor de hbo-sector.
- Het aantal studenten in het hbo stijgt, het aantal docenten neemt echter niet toe. Docenten moeten meer studenten begeleiden.
- Nederland vergrijst, het onderwijzend personeel in het hbo nog harder.
- De onderwijssector blijft aantrekkelijk; zij die vertrekken uit het hbo, blijven vaak elders binnen het onderwijs werkzaam (en andersom).
- Het aandeel vrouwen in het onderwijzend hbo-personeel neemt fors toe. Ook treden meer vrouwelijke gepromoveerden toe tot het hbo. Wat salaris betreft lopen vrouwen hun achterstand langzaam in, maar de salariëring laat nog steeds te wensen over.
- Onderwijs en deeltijdwerken blijkt een prima combinatie.
Hogescholen hebben zelf oplossingsrichtingen aangedragen. Deze variëren van methoden om zittend personeel te behouden tot methoden om werkenden uit andere sectoren naar het hbo-onderwijs te halen.
Inez Groen – schrijfster van ‘Generatie Einstein’: 'Dít wil de nieuwe medewerker'
De huidige student is de docent van de toekomst. Maar wat wil deze nieuwe generatie? Inez Groen, consultant bij jongerencommunicatiebureau Keesie, schreef er een boek over. Zij geeft een zeer verfrissende blik in de wensenwereld van ‘Generatie Einstein’. Deze groep jongeren is opgegroeid met internet en is allang voorbereid op alle globale veranderingen en nieuwe economische structuren. Centraal daarin staan: openheid, horizontaal communiceren en kennis delen, wereldwijd. Ging Generatie X nog voor het grote geld en carrière maken; Generatie Einstein wil vooral gelukkig worden en zichzelf ontplooien.
De ideale baan? Die is dichtbij, je kunt er veel leren (anders ben je weg), je verdient genoeg voor een leuk leven en gezinsonderhoud, hebt genoeg tijd voor andere dingen en stippelt je eigen pad uit. De ideale werkgever? Die heeft een sterke eigen missie en identiteit, heeft allerlei randvoorwaarden (auto, computer, telefoon) goed geregeld, er is wederzijds respect op basis van talenten in plaats van automatische hiërarchie en resultaten zijn belangrijker dan strakke procedures. Dat vraagt wat van de huidige werkgevers. Een bijna onvermijdelijke tip van Inez: ‘Kijk naar jongeren en hoe zij communiceren. De jeugd laat zien wat je straks in je eigen organisatie kunt verwachten!’
Rob Gründemann – TNO Kwaliteit van leven: ‘Goed werkgeverschap’
Wat Generatie Einstein of werknemer 2.0 wil is helder. Maar wat betekent dat voor de hogeschool als werkgever? Rob Grünemann, teamleider bij TNO Kwaliteit van leven en lector bij het lectoraat Organisatieconfiguratie en Arbeidsrelaties van Hogeschool Utrecht, gaat hier graag nader op in. Want ook hij benadrukt: ‘het tekort is structureel’.
Goed werkgeverschap wordt gekenmerkt door:
- een open cultuur (zowel in stijl van leidinggeven als informatie)
- maatwerk in arbeidsrelaties (met een goede balans tussen werk en privéleven)
- groei en ontwikkelingsmogelijkheden
Een opvallend onderzoeksresultaat: werkgevers in het onderwijs vinden dat ze het beter doen dan werkgevers in andere sectoren. Opvallend is verder dat goed werknemerschap géén goed werkgeverschap oproept, maar goed werkgeverschap wél leidt tot goed werknemerschap. De effecten van goed werkgeverschap liegen er niet om: een hogere teamproductiviteit, een langer verloopintentie en minder emotionele uitputting. Grünemann benadrukt tot slot dat goed werkgeverschap geen éénmalige maatregel is, het vergt onze continue aandacht.
Tot slot
In het interactieve slotdebat laat ook het publiek van zich horen. Er wordt gediscussieerd over belonen op opleidingsniveau versus belonen op resultaten. Over de nieuwe cao. En over de twee processen waar hogescholen tegelijkertijd voor staan: upgraden van het onderwijsproces én upgraden van het personeel.
De sprekers, de inleider van de dag en de voorzitter van het Mobiliteitsfonds besluiten elk met een krachtige smeekbede:
Marc Vermeulen (Commissie Rinnooy Kan): ‘Doe geen concessies meer aan kwaliteit, kies nú voor een langetermijnstrategie.’
Douwe Grijpstra (Research voor Beleid): ‘Blijf aandacht schenken aan je oudere werknemers.’
Inez Groen (‘Generatie Einstein’): ‘Praat ook met je leerlingen! Zij kunnen waardevolle input geven over je eigen personeelsbestand.’
Rob Gründemann (TNO): ‘Ga eens het gesprek aan met de ouder wordende docent over wat nodig is om langer in het onderwijs te blijven.’
Willem Jelle Berg (Zestor): ‘Zorg dat je medewerkers zich lekker blijven ontwikkelen – en dat geldt voor ál je personeel.’
Lein Labruyère (Zestor): ‘Stimuleer dat al je medewerkers ‘Generatie Einstein’ een keer lezen. Ik heb zelf het geluk gehad om het binnen de hele hogeschool InHolland uit te mogen delen.’
